które doświadczyły przemocy fizycznej lub psychicznej

„które doświadczyły przemocy fizycznej lub psychicznej” – książka o mechanizmach oszustwa, które znają wszyscy

Kiedy słyszymy dziś o fake newsach, manipulacjach w debacie publicznej czy kolejnych „pewnych informacjach”, które okazują się kompletną bzdurą, łatwo pomyśleć, że to nowy problem. Autor tej książki podważa to wygodne przekonanie i prowadzi czytelnika przez historię ludzkich sposobów wciskania kitu – od dawnych mistyfikacji po współczesne wojny informacyjne w internecie.

To lektura, która pokazuje, że „postprawda” nie pojawiła się z dnia na dzień. Zamiast tego mamy do czynienia z długą tradycją: człowiek od zawsze potrafił wierzyć w to, co pasuje do jego emocji, interesów i lęków. W tle przewijają się mechanizmy zbiorowej histerii, obietnice prostych wyjaśnień oraz narracje, które potrafią uruchomić realne konsekwencje – czasem tragiczne.

W książce pojawia się też mocny, niepokojący wątek tego, jak łatwo społeczeństwa potrafią skręcać w stronę przemocy. To ważne szczególnie wtedy, gdy mówimy o osobach, które które doświadczyły przemocy fizycznej lub psychicznej – bo zmyślenia, plotki i podsycane strachiem opowieści potrafią stać się paliwem dla krzywdzących działań, od nagonki po polowania na czarownice.

Od „tsunami bredni” po stare mistyfikacje – jak rodzi się dezinformacja

Tom Phillips, redaktor serwisu fullfact.org zajmującego się sprawdzaniem faktów, opisuje swoje codzienne zmagania z zalewem nieprawd. Robi to z dystansem i humorem, ale jednocześnie pokazuje, że dezinformacja nie jest marginalnym zjawiskiem – to stały element życia publicznego.

W książce znajdziesz przykłady, które brzmią jak urban legendy, a jednak kiedyś wzbudzały sensację. To m.in. Wielka Mistyfikacja Księżycowa, gdy nowojorska gazeta „Sun” publikowała cykl artykułów o rzekomym odkryciu przez sir Herschela zaawansowanej cywilizacji na Księżycu. Są też opowieści o humbugu związanym z „wannami”, a także historia o grasującym w Croydon seryjnym zabójcy kotów – przykład tego, jak łatwo dać się wciągnąć w narrację, która karmi wyobraźnię.

Autor nie ogranicza się do anegdot. Przechodzi przez szerszy kontekst: manipulacje na wielką skalę, teorie spiskowe, nieudane próby tuszowania katastrof i propagandę z czasów wojny. Dzięki temu czytelnik rozumie, że „dzisiejsza fakenewsowa histeria” ma starszych krewnych – a mechanizmy działania są zaskakująco podobne.

Dlaczego ludzie wierzą w absurd? Lęk, mania i zbiorowe emocje

Jednym z najmocniejszych wątków jest pytanie o to, skąd bierze się wiara w rzeczy, które nie mają sensu. Książka prowadzi przez manie, lęki i zbiorowe histerie – takie, które potrafią przerodzić się w przekonania o widmowych statkach powietrznych czy w absurdalnie rozpowszechnione twierdzenia o tym, że „ktoś próbuje kraść mężczyznom penisy”.

Ważne jest to, że autor pokazuje nie tylko samą nieprawdę, ale też jej skutki. Zdarza się, że bzdura staje się początkiem realnych tragedii. Niekiedy prowadzi do polowań na czarownice, czyli do przemocy i wykluczenia wymierzonych w „winnych” wybranych na podstawie plotki i strachu.

Właśnie dlatego ta książka może być szczególnie poruszająca dla czytelników, którzy znają temat przemocy z własnego doświadczenia lub z historii osób, które które doświadczyły przemocy fizycznej lub psychicznej. Widać tu, że dezinformacja nie jest wyłącznie sporem o fakty – potrafi wpływać na zachowania, decyzje i sposób traktowania innych ludzi.

Humor bez taryfy ulgowej i pytanie o przyszłość

„Imponujące kłamstwa i kłamcy, których aż chce się szanować!” – tak brzmi ton, który w książce pojawia się wielokrotnie. Phillips nie robi z tego suchej rozprawy. Wykorzystuje sarkazm i inteligentny dowcip, żeby pokazać, jak absurdalne bywają mechanizmy oszustwa, a jednocześnie jak skutecznie potrafią działać.

Autor stawia też pytanie, które wykracza poza ciekawostki: czy „złoty wiek” prawdy rzeczywiście istniał? I czy w ogóle kłamstwo w debacie publicznej pojawiło się dopiero niedawno? W tej książce odpowiedź jest wyraźna: ludzie mają tendencję do zmyślania od dawna, a dziś jedynie dostaliśmy szybsze narzędzia do rozprzestrzeniania treści.

Jednocześnie pozostaje przestrzeń na refleksję. Zamiast tylko demaskować, autor zachęca do zastanowienia się, czy w przyszłości da się porzucić kłamstwo – nie jako slogan, ale jako realną zmianę sposobu myślenia i komunikowania.

Informacje o produkcie

To pozycja opisana w systemie jako książka autora bestsellera „Ludzie. Krótka historia o tym, jak spieprzyliśmy wszystko”. W tej edycji czytelnik otrzymuje opowieść o tym, jak przez wieki działały mechanizmy oszustwa, a także o tym, dlaczego wciąż tak łatwo dajemy się złapać na narracje, które nie trzymają się faktów.

Jeśli szukasz lektury, która łączy wątki publicystyki, historii i psychologii społecznej, a przy okazji ma wyraźny, sprawdzający faktografię punkt widzenia, ta książka będzie trafionym wyborem.

Głosy recenzentów i styl, który wciąga

W materiałach promocyjnych pojawiają się cytaty podkreślające lekkość i inteligencję tej publikacji. Greg Jenner określa autora jako „bardzo mądrego i zabawnego faceta”, Mark Watson mówi „Niesamowicie zabawna”, a Sarah Knight dodaje „Błyskotliwa!”.

Jest też mocniejsza, bezpośrednia ocena Stuarta Heritage’a: „W mrocznych czasach pocieszające jest to, że zawsze byliśmy gromadką pieprzonych bezmyślnych bałwanów”. Ten rodzaj humoru dobrze pasuje do tematu – bo skoro kłamstwo potrafi być powszechne, demaskowanie go także musi być wyraziste.

Warto też zwrócić uwagę, że książka łączy różne perspektywy: reporterstwo śledcze, historie z zimowych wypraw i egzotycznych podróży oraz opowieści o kulturach, społeczeństwach i zwyczajach dziesiątek krajów Świata.

Dla kogo ta lektura?

• Dla osób, które chcą zrozumieć, skąd bierze się dezinformacja i jak działa na emocje zbiorowe.
• Dla czytelników wrażliwych na skutki krzywdzących narracji – zwłaszcza gdy w tle są osoby, które które doświadczyły przemocy fizycznej lub psychicznej.

To książka, która nie tylko opowiada o faktach i ich braku, ale też uczy patrzenia na mechanizmy: od legend i mistyfikacji po propagandę i teorie spiskowe. Jeśli chcesz zobaczyć, jak powstaje „prawda” w obiegu społecznym i dlaczego tak trudno ją odkręcić, ta pozycja jest dokładnie w punkt.