Excel jako silnik BI: więcej niż arkusz kalkulacyjny

Jeśli kojarzysz Excela głównie z tabelami i prostymi zestawieniami, ta książka zmienia perspektywę. Pokazuje, jak wykorzystać program Excel w obszarze Business Intelligence, czyli tam, gdzie liczy się szybki dostęp do danych, analiza oraz prezentacja wyników w formie czytelnych raportów. Excel staje się w tym podejściu narzędziem do budowania interaktywnych rozwiązań, a nie tylko dokumentem do liczenia.

Co ważne, nacisk jest położony na praktyczne scenariusze: integrację danych z różnych źródeł, budowę kokpitów menedżerskich oraz tworzenie modeli danych, które pozwalają analizować informacje bez chaosu. Właśnie dlatego w tekście naturalnie pojawia się wątek „centrum dowodzenia” – bo dobrze zaprojektowane rozwiązania BI mają wspierać decydentów na co dzień.

W tej publikacji poznasz technologie, które w ekosystemie Microsoft często pojawiają się przy zaawansowanej analityce: Power Pivot, Power View, Power Map oraz Power Query. To zestaw narzędzi, który pozwala przejść od danych źródłowych aż do wizualizacji i dystrybucji wyników.

Od tabel przestawnych do modeli wewnętrznych: droga do analityki

Zaczyna się od fundamentów, czyli od tego, jak działa analiza w Excelu, gdy rosną wymagania. W pierwszej kolejności omawiane są zagadnienia bazodanowe oraz to, dlaczego podejście oparte wyłącznie o arkusz może mieć ograniczenia. Książka tłumaczy, jak rozdzielić warstwę danych od warstwy prezentacji i jak zwiększyć skalowalność oraz przejrzystość procesów analitycznych.

Później wchodzą tabele przestawne: od podstawowych informacji i elementów, przez budowanie prostych zestawień, aż po dopracowywanie widoków. Dowiesz się m.in., jak zmieniać wygląd tabeli przestawnej, formatować wartości liczbowe, kontrolować podsumowania, ukrywać sumy częściowe oraz pracować z elementami niezawierającymi danych.

Istotnym elementem są fragmentatory (w tym fragmentatory z osią czasu) oraz filtrowanie wielu tabel przestawnych za pomocą jednego narzędzia. W praktyce oznacza to większą kontrolę nad tym, co użytkownik widzi w raporcie.

Kolejny krok to wewnętrzny model danych, dzięki któremu możesz budować bardziej zaawansowane raporty. To właśnie tutaj pojawia się pomost między klasycznym arkuszem a podejściem BI, gdzie relacje i obliczenia mają sensowną strukturę.

Power Pivot, DAX i ładowanie danych: budowa solidnego zaplecza

W centrum tej publikacji znajduje się Power Pivot oraz sposób tworzenia wewnętrznego modelu danych. Książka prowadzi przez łączenie tabel Excela z modelem PowerPivot, przygotowanie danych oraz dodawanie tabel do modelu. Następnie pokazuje, jak tworzyć relacje między tabelami i jak na tej podstawie budować tabele przestawne z danych z PowerPivot.

Duży nacisk kładzie się na obliczenia: tworzenie kolumn obliczeniowych, zmianę ich formatu oraz odwoływanie się do nich w kolejnych wyliczeniach. W tym miejscu poznasz również podejście oparte o DAX – w tym funkcje mające zastosowanie do kolumn obliczeniowych. Jest też ważna praktyka: ukrywanie kolumn przed użytkownikami końcowymi, aby raport był czytelny i nie ujawniał „technicznych” szczegółów.

Książka opisuje także, jak ładować dane z zewnętrznych źródeł do PowerPivot. Wśród omawianych wariantów znajdziesz importowanie danych z relacyjnych baz danych, w tym SQL Server oraz Microsoft Access, a także ładowanie z innych systemów relacyjnych baz danych. Jest również miejsce na import z plików płaskich, danych z zewnętrznych plików Excela, plików tekstowych oraz danych ze schowka.

Ważnym wątkiem jest zarządzanie odświeżaniem: ręczne odświeżanie, ustawienie automatycznego odświeżania, blokowanie polecenia „Odśwież wszystko” oraz edycja połączenia z danymi źródłowymi. To istotne, bo BI ma działać w rytmie biznesu, a nie jednorazowo.

Power View, Power Map i Power Query: wizualizacja oraz przygotowanie danych

Gdy model danych jest gotowy, przychodzi czas na prezentację. W książce dokładnie opisano tworzenie kokpitów menedżerskich przy użyciu Power View. Poznasz uruchomienie dodatku, budowę kokpitu, tworzenie wykresów i pracę z nimi, a także wizualizację danych przy użyciu mapy. Jest też rozdział o zmianie wyglądu kokpitu menedżerskiego, co w praktyce pozwala dopasować raport do potrzeb odbiorców.

Jeśli chodzi o przestrzeń i kontekst geograficzny, pojawia się Power Map. Dowiesz się, jak zainstalować i aktywować dodatek, jak ładować dane, jak wybierać poziom danych geograficznych i mapę, a także jak weryfikować ufność mapowania. Książka prowadzi przez nawigację na mapie, zarządzanie wizualizacjami oraz typy wizualizacji.

Ważne są też sceny i czas: dodawanie kategorii, wizualizacja danych w czasie, dodawanie warstw, niestandardowych komponentów oraz elementów tekstowych i adnotacji. Opisano również legendy, dostosowywanie motywów mapy i etykiet oraz konfigurację przewodników, w tym definicję sceny, konfigurację scen i odtwarzanie lub udostępnianie przewodnika.

Ostatni element w tej części to Power Query. Książka przeprowadza przez instalację i aktywację, pobieranie dodatku, podstawy pracy oraz wyszukiwanie danych źródłowych. Następnie omawia przekształcanie danych, wykonywanie zapytań i ładowanie wyników. Jest też temat odświeżania danych Power Query, zarządzania istniejącymi zapytaniami oraz poleceń dostępnych na poziomie kolumn i tabel. Dodatkowo znajdziesz informacje o rodzajach połączeń oraz tworzeniu funkcji, w tym przykład zaawansowanej funkcji: umieszczanie danych ze wszystkich plików Excela z jednego folderu w jednej tabeli.

SQL, Data Mining i publikowanie w SharePoint: BI w pełnym cyklu

W tej książce BI nie kończy się na samym Excelu. Pojawia się warstwa danych oraz zapytań, dzięki czemu analityka jest „zasilana” tym, co faktycznie dzieje się w systemach firmowych. W części poświęconej SQL poznasz podstawy SQL Servera: składowe silnika, SQL Server Management Studio, połączenia z usługą bazy danych oraz zagadnienia bezpieczeństwa. Omawiane są też prace z bazami danych: tworzenie bazy, utrzymanie, praca z tabelami i widokami oraz import i eksport danych.

W dalszej kolejności omówiono wstęp do SQL: instrukcję Select, klauzule From i Where, grupowanie, Order By, wybór unikatowych rekordów, wybór pierwszych n rekordów oraz zaawansowane elementy, takie jak Union, Case, Like, podzapytania i złączenia zaawansowane. Książka przechodzi także do manipulowania danymi oraz do zagadnień, które realnie przydają się przy budowie raportów.

Dużą wartość stanowi rozdział o tworzeniu skryptów SQL i zarządzaniu nimi: podejścia do projektowania systemów analitycznych, organizację pracy, przenoszenie danych przez etapy budowy systemu, określanie miar i atrybutów, uwzględnianie wolumenu danych oraz wymagania dotyczące pełnego przeładowania. Jest też mowa o rejestrowaniu zmian i walidacji danych, obsłudze błędów, procedurach składowanych oraz indeksowaniu i wydajności.

Wątek analizy predykcyjnej i odkrywania wzorców rozwija Data Mining dla Microsoft Office. W książce opisano instalację i aktywację dodatku, wskazanie na bazę danych Analysis Services oraz działanie narzędzi: Analyze Key Influencers, Detect Categories, Fill From Example, Forecast, Highlight Exceptions, Scenario Analysis. Pojawiają się też narzędzia Goal Seek i What-If, a także Prediction Calculator z elementami typu Interactive cost and profit inputs, Score Breakdown, Data table, Profit for various score thresholds oraz Cumulative misclassification cost for various score thresholds. Opisano również Shopping Basket Analysis.

Na końcu dochodzi do tego dystrybucja. Publikowanie rozwiązań BI w SharePoint obejmuje m.in. Excel Services, ograniczenia Excel Services, publikowanie skoroszytu w SharePoint oraz raportów w PowerPivot Gallery. Jest też sekcja o zarządzaniu wydajnością PowerPivot: zmniejszanie liczby kolumn i wierszy w modelu danych, unikanie wielopoziomowych relacji, przenoszenie obliczeń na serwery bazodanowe oraz ostrożność w przypadku kolumn, w których wartości nie są unikatowe. W praktyce to pomaga przygotować rozwiązania do realnego wdrożenia.

Co dokładnie znajdziesz w środku: od kokpitu do wdrożenia

Ta książka jest zaprojektowana jako praktyczny przewodnik po całym cyklu tworzenia rozwiązań BI: od danych i struktury modelu, przez budowę raportów i wizualizacji, aż po publikację. Dzięki temu nie musisz skakać między przypadkowymi poradnikami – masz jedną, spójną ścieżkę nauki.

W rozdziałach o raportowaniu pojawia się również Reporting Services oraz omówienie działania SSRS: tworzenie raportu, wspólne źródło danych, wspólny zestaw danych, proces generowania raportu, dostęp do raportów i bezpieczeństwo oraz zarządzanie subskrypcjami. Jest też część o analizie danych z modułów OLAP Analysis Services za pomocą Excela: wymiary i miary, hierarchie, połączenia OLAP, ograniczenia tabel przestawnych OLAP, tryb offline oraz obliczenia i miary.

W kontekście udostępniania rozwiązań BI opisano PerformancePoint. Poznasz mocne strony narzędzia, ograniczenia, projektowanie kokpitów menedżerskich, uruchamianie Dashboard Designer, dodawanie połączenia z danymi, dodawanie zawartości, publikowanie kokpitów oraz korzystanie z nich wraz z interakcją z filtrami i nawigacją w ramach kokpitu.

W dodatkach znajdziesz również wątki rozszerzające horyzont: narzędzia do analiz Big Data (np. Redshift, Hive, Impala, Big SQL, BigQuery, Presto SQL) oraz konfigurację połączenia z platformą Big Data za pomocą Excela. Dodatkowo opisano udostępnianie BI na urządzeniach mobilnych: sposoby dystrybucji, ograniczenia, korzystanie w przeglądarce i uruchamianie aplikacji, a także odniesienia do Office 365 i SQL Server Reporting Services oraz SharePoint 2010 i 2013.

Jeśli szukasz praktycznego źródła wiedzy o BI w Excelu – od tabel przestawnych, przez Power Pivot i Power Query, po SQL, Data Mining oraz publikację w SharePoint – ta książka prowadzi krok po kroku przez wszystkie kluczowe etapy.

Uwaga na kompletność danych i „odświeżanie” w realnych projektach

W kontekście wdrożeń BI szczególnie ważne jest, aby rozwiązanie działało cyklicznie: dane muszą być aktualne, a model musi znosić zmiany. Dlatego w publikacji tak mocno wybrzmiewa temat odświeżania połączeń, zarządzania zapytaniami Power Query oraz ręcznej i automatycznej aktualizacji.

W praktyce oznacza to mniej niespodzianek w raporcie i lepszą kontrolę nad tym, jak powstają wyniki, które widzi użytkownik. To podejście jest spójne z ideą „centrum dowodzenia” – raport ma być wiarygodny, a nie tylko efektowny.

Interakcja, filtry i wizualne decyzje

W kokpitach menedżerskich liczy się nie tylko to, co jest policzone, ale też to, jak użytkownik może sterować widokiem. Fragmentatory, filtrowanie wielu tabel, wizualizacje w Power View oraz mapy w Power Map sprawiają, że analiza staje się interaktywna.

To szczególnie przydatne, gdy odbiorcą jest menedżer, który potrzebuje szybkiej odpowiedzi na pytania biznesowe – bez konieczności wchodzenia w złożone szczegóły modelu.